Gofalwyr Ifanc Anweledig: Pwy Ydyn Nhw?



Cyngor Teulu a Magu Plant Hawliau a Chyfrifoldebau | gan | Feb 20th 2017

Brodyr - Gofalwyr Ifanc Anweledig: Pwy Ydyn Nhw?

 

Beth yw’r gwahaniaeth rhwng gofalwyr ifanc a gofalwyr ifanc anweledig? Yn yr erthygl yma edrychwn ar y cyferbyniad yn y gefnogaeth sydd ar gael, gwir stori am fachgen 12 oed sy’n cefnogi ei frawd a chwaer fach, a beth allech chi ei wneud i helpu.

Pwy yw’r gofalwyr ifanc?

Mae Barnardo’s yn dweud bod “gofalwyr ifanc yn bobl dan 18 oed sydd yn helpu gofalu am rywun yn y teulu, neu ffrind, sydd yn wael, anabl neu’n camddefnyddio cyffuriau neu alcohol”.

Mae rhywun 18-25 oed yn ofalwr oedolyn ifanc.

Bydd y mwyafrif yn dychmygu plentyn yn helpu rhiant sydd yn wael neu’n anabl. Mae’r pethau mae’n rhaid iddyn nhw ei wneud yn weledig, a gallech chi weld pam eu bod yn helpu. Mae’n glir beth yw’r problemau maent yn gorfod ei wynebu.

Pwy yw’r gofalwyr ifanc anweledig?

Yna mae gennym yr ochr arall, plant gyda rhieni sydd yn camddefnyddio cyffuriau neu alcohol. Beth ydych chi’n galw’r plant sydd yn mynd i’r ysgol yn hwyr, yn llwglyd ac mewn dillad budur? Nid oes neb wedi gwneud y golchi adref, neb wedi’u deffro i fynd i’r ysgol, a dim bwyd yn y cwpwrdd, dim ond cwpl o boteli seidr rhad hanner llawn.

Dyma’r gofalwyr ifanc anweledig. Dyma’r rhai nad yw pobl yn ymwybodol ohonynt. Nid oes neb yn gwybod beth sy’n digwydd y tu ôl i ddrysau’r tŷ. Ydy’r plant a’r bobl ifanc yma am ddweud wrthych chi?

Stori Michael

Roedd mam Michael yn alcoholig. Roedd yn cysgu drwy’r dydd ar ôl aros i fyny drwy’r nos gyda’i ffrindiau yn gwrando ar gerddoriaeth uchel, yn ysmygu cymysgedd o sigaréts a phethau eraill, yn yfed ac yn mynd yn fwy swnllyd trwy’r nos. Mae’r tŷ yn anniben drwy’r adeg: blychau sigaréts llawn, boteli a thuniau gwag ymhobman, arogl trwm budr trwy’r tŷ a mam yn cysgu ar y llawr.

Nid oedd bwyd yn y gegin i Michael (12 oed) na’i frawd bach (10) a’i chwaer (7). Roedd eu gwisg ysgol mewn pentwr budur ar lawr y gegin o hyd. Roedd y plant wedi bod yn eu hystafell drwy’r nos gyda’r drws ar gau, ond y gerddoriaeth a’r sŵn uchel yn eu cadw’n effro. Dim ond ar ôl i bawb adael yn oriau man y bora llwyddwyd cysgu.

Cyfrifoldeb Michael oedd gosod y larwm i geisio codi’r 3 ohonynt i fynd i dŷ nain am frecwast cyn yr ysgol. Bydda’n mynd i lawr y grisiau gyntaf i weld sut oedd pethau. Byddai’n camu dros ei fam i mewn i’r gegin i geisio dod o hyd i ddillad ar gyfer yr ysgol ac yna’n mynd yn ôl i fyny’r grisiau. Nid oedd yr un ohonynt yn ymolchi, dim ond yn newid ac yn mynd i dŷ nain i gael brecwast. Yna bydda Michael yn cerdded ei frawd a’i chwaer i’r ysgol cyn dal y bws i ysgol ei hun.

Sut beth yw bod yn ofalwr cudd?

Mae’r stori yma yn un go iawn. Dyma drefn pob dydd normal i’r teulu yma. Oes rhywun arall yn gwybod beth sy’n digwydd? Sut fydda nhw’n gwybod? Fydda’r plant yn dweud wrth rywun? Maent yn caru ei mam, ac mae hyn yn fywyd normal iddyn nhw.

Sut effaith mae byw fel hyn yn ei gael ar y plant? Mae llawer yn teimlo’n unig ac yn isel. Mae yna ddiffyg cwsg ac maent yn byw mewn tlodi yn aml. Mae yna broblemau gyda hyder isel, methu’r ysgol oherwydd cyfrifoldebau, a chael eu bwlio. Mewn arolwg, dywedodd 39% nad oedd neb yn yr ysgol yn ymwybodol eu bod yn ofalwyr.

Oes gan bobl ifanc hawliau?

Mae gan bob plentyn yn y byd hawliau yn ôl Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn (CCUHP). Yng Nghymru mae gennym Fesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011. Mae Gweinidogion Cymraeg yn gorfod dangos “sylw priodol” i’r CCUHP wrth greu polisïau a thrafodaethau – gan gynnwys barn gofalwyr ifanc.

Yn ogystal â’r rhain, mae gweithiwr cymdeithasol o’r awdurdod lleol yn gorfod gwneud ymweliad i wneud “asesiad anghenion gofalwyr ifanc”, fydda’n penderfynu pa fath o gymorth sydd efallai ei angen ar y gofalwr ifanc a’r teulu.

Sefydliadau sydd yn gallu helpu gofalwyr ifanc

Mae Ymddiriedolaeth Gofalwyr Cymru yn darparu help a chyngor i ofalwyr o bob oedran. Ond mae ganddynt ddau wasanaeth penodol i ofalwyr ifanc: mae Babble yn gymuned ar-lein i ofalwyr ifanc o dan 18 oed, tra bod Matter yn gymuned ar-lein i ofalwyr ifanc 16-25.

Mae gennych chi’r llinell gymorth Meic hefyd, sydd yn darparu gwybodaeth, cyngor ac eiriolaeth i blant a phobl ifanc yng Nghymru.

Meic – Llinell Gymorth i Blant a Phobl Ifanc Cymru

Os ydych chi’n poeni am blentyn yn eich teulu, neu rywun rydych chi’n adnabod, yna galwch linell gymorth PwyntTeulu Cymru fydd yn gallu’ch cynghori am beth i’w wneud nesaf.

Llinell Gymorth PwyntTeulu

Os ydych chi’n teimlo’r angen i siarad â rhywun am y mater yma neu unrhyw broblemau eraill sy’n cael effaith ar eich teulu yna galwch ein cynghorwyr ar linell gymorth PwyntTeulu Cymru. Mae’r llinell gymorth yn agored 9-5 dydd Llun i ddydd Gwener. Gallant helpu chi i ddod o hyd i sefydliadau fydd yn gallu helpu.

Os oeddech chi’n hoff o’r erthygl yma mae yna lawer mwy o erthyglau yn ein hadran Cylchgrawn. Dyma rai ohonynt:

Blog Gwadd: Diwrnod Ym Mywyd Gofalwr

Fy Nhad… Yr Alcoholig

Diwrnod Iechyd Meddwl y Byd: Ffeithiau a Help

 


Rhannwch hwn