Erthygl Gwadd: Gall ADHD Fod Yn Uwchbŵer



Addysg Anableddau ac Anghenion Ychwanegol Iechyd | gan | Sep 29th 2016

ADHD Scrabble

Mae ADHD fel arfer yn codi mewn plant rhwng 6 a 12 oed, a gall hefyd effeithio rhai yn eu harddegau ac oedolion.

Ni chefais ddiagnosis o ADHD nes flwyddyn gyntaf yn y brifysgol. Mae’r meddyg teulu yn credu na chafodd ei godi yn fy mhlentyndod am fod i’n blentyn rhy dda oedd yn ofn cyflawni tueddiadau byrbwyll.

Ond rod fy niffyg rheolaeth ysgogiad, anallu i ganolbwyntio ar dasgau os nad oeddwn i’n gorganolbwyntio a’r ysgogiad aflywodraethus i jyglo sawl prosiect yn ddi-baid, wedi bod yn broblem roedd wedi dod i sylw fy rhieni ym mlynyddoedd fy arddegau. Erbyn y chweched dosbarth, roeddwn i ychydig yn fanig – ddim yn gallu eistedd yn llonydd yn yr ysgol ac yn methu cymaint o wersi ag y gallwn i wneud un o’r sawl peth arall roeddwn i wedi’i gychwyn.

Beth ydy ADHD?

Mae ADHD yn sefyll am anhwylder gorfywiogrwydd diffyg canolbwyntio. Nid yw’n sicr beth yn union sy’n achosi ADHD ond mae ymchwil yn parhau i ddangos bod sail etifeddol, niwrobiolegol iddo.

Mae yna dri is-deip. Fy niagnosis i ydy’r math gorfywiogrwydd-byrbwyll, sydd yn effeithio ar lefelau dopamin yn yr ymennydd. Mae hyn yn arwain at ddiddordeb ac ymrwymiad llai mewn gweithgareddau bob dydd, sy’n golygu mod i’n chwilio am rywbeth newydd a rhywbeth i dynnu’r sylw yn barhaol; yn gorwneud er mwyn cyffroi’r derbynyddion dopamin yn fy ymennydd.

Nid yw ymchwil presennol yn cefnogi’r chwedlau poblogaidd bod ADHD yn codi mewn plant oherwydd gormod o siwgr, rheolaeth plant gwael gan rieni, neu ffactorau amgylcheddol fel tlodi neu broblemau teuluol. Wrth gwrs, efallai gall y ffactorau yma yn ffyrnigo neu amlygu symptomau fwy, yn enwedig mewn unigolion penodol. Dwi’n meddwl bod y trosiad i ddefnyddio mwy o gyfryngau cymdeithasol a ffonau clyfar yn fy llencyndod wedi gwaethygu fy ymddygiad, neu o leiaf wedi rhoi alibi i’m byrbwylldod a’m hanallu i ganolbwyntio.

thumbnail-2

Felly beth yw’r broblem?

Yn bennaf, y diffyg darpariaeth ar gyfer arddulliau dysgu gwahanol mewn llawer o ysgolion Cymru. Mae hyn yn rhannol oherwydd y dulliau addysg ffurfiol ‘priodol’ cul sydd yn cefnogi’n system arholiadau.

Yn rhy aml mae’r dulliau dominyddol o ddysgu a phrofi yn ymdrech i fyfyrwyr sydd ag anawsterau dysgu a chyflyrau fel ADHD (maent yn aml yn mynd law wrth law; dwi hefyd yn ddyslecsig).

Dwi’n ddigon ffodus i fod yn dda iawn yn cramio wrth adolygu, dyddiau cyn yr arholiadau. Ond mae llawer o fyfyrwyr yn eu harddegau gyda ADHD yn tanberfformio. Mae hyn yn rhannol oherwydd diffyg ymwybyddiaeth a darpariaeth o’r cyflwr mewn ysgolion a cholegau.

thumbnail

Oes datrysiad?

Dwi’n gwrthod gadael i’r label o ‘ADHD’ fy rhwystro mewn unrhyw ffordd, yn enwedig fel oedolyn yn astudio gradd academaidd yn y brifysgol wedi’i selio ar draethodau.

Roedd yn ddryslyd iawn i sylweddoli nad oeddwn yn llwyr gyfrifol am y problemau roeddwn yn ei wynebu yn y brifysgol, a bod bai ar y system addysg ehangach; ond roedd hefyd yn nodyn atgoffa cryf i siapio fy mywyd, i’m ngallu gorau, mewn ffordd sydd yn gweddu fy ADHD. Rwyf wedi dysgu i gofleidio fy niffyg gallu i ganolbwyntio fel ymwybyddiaeth ddwys o’m hamgylchedd; mae fy lefelau oedi manig yn aml yn caniatáu dyfeisio syniadau a phrosiectau creadigol eraill.

Roedd cael label i helpu esbonio’r ymddygiad yn gorfodi ychydig o fewnsyllu i ddarganfod beth oedd yn gweithio i mi, o ddydd i ddydd, Er esiampl, mae ystafelloedd distaw yn anodd iawn i mi astudio ynddynt; felly yn y brifysgol, dwi’n gweithio mewn amgylcheddau prysur gyda digon o gyffroad allanol fel cerddoriaeth a phobl yn siarad. Yn aml gall hyn fod yn dafarn! Dwi hefyd wedi darganfod bod coginio yn ffordd anhygoel i ganolbwyntio ar weithgaredd cyson gyda nod terfynol clir ac agos. Mae cymryd rhan mewn chwaraeon, yn enwedig cyn y gwely, yn helpu gosod fy mhatrwm cysgu (problem gyffredin i bobl gyda ADHD). Mae rhoi amser gorffen byr a siarp i fi fy hun i wneud tasgau fel gwaith cartref neu weinyddiaeth yn golygu dwi’n fwy tebygol o’u cwblhau.

thumbnail-1

Fy nghyngor i rieni

Dwi ar fin dechrau yn y drydedd flwyddyn o’m gradd yn yr hydref a gyda dyddiad wedi’i osod ym mis Hydref i gychwyn meddyginiaeth. Dwi’n gwybod bydda wedi cael diagnosis cynt a chael cyfle i drio’r feddyginiaeth gartref, gyda’m nheulu cefnogol, wedi bod yn well. Dyma pam dwi, ar y cyfan, yn gefnogol o ddiagnosis cynt. Os ydych chi’n dewis cymryd meddyginiaeth neu beidio, mae gallu adnabod bod ymddygiad yn perthyn i ADHD a gallu ymyrryd mewn unrhyw ffordd yn bwysig.

Nid fyddwn yn ofni cael profi eich plentyn am ADHD. Bod hyn oherwydd ofni’r stigma neu gamddealltwriaeth dilys o’r cyflwr, sydd yn parhau i fodoli. Mae yna lwyth o adnoddau i’w cael ar-lein i rieni a phobl ifanc (byddwn yn awgrymu chadd.org fel un lle i gychwyn) ac nid yw’n label i’w ofni!

Gall ADHD, os yw’n cael ei reoli’n iawn, fod yn uwchbŵer o greadigrwydd a sbarc sydd yn dechrau dod o fudd i fi yn fy mywyd fel oedolyn.

helplinegraphic-cy

Os hoffech ddarganfod pa wasanaethau sydd ar gael i chi a’ch plentyn yn eich ardal neu os hoffech sgwrsio am faterion teuluol yn gyffredinol, cysylltwch â llinell gymorth PwyntTeulu Cymru.

  • Ffôn: 0300 222 57 57
  • Neges Testun: 07860 052 905
  • Neges wib (gweler brig y dudalen)

Rydym yn agored 6pm – 10pm Llun i Iau a 10am – 2pm Gwener a Sadwrn.

Blog Gwadd: Dyslecsia – Anhawster Dysgu Yn Unig?

news-cy

Llun teiliau ‘scrabble’:  PracticalCures trwy Compfight cc

Rhannwch hwn